ALP ASSOCIAZIONE LIBER PIEMONT

J'AGN ËD NÒSSA ARVIRA

Dl'otóber 1973 a surtìa 'l prim nùmer ëd l'ALP: donca 31 agn a son passà d'antlora. Cola prima série a l'ha avù mach set nùmer: l'ùltim ëstampà con j'amis ëd Sardegna a Biela, ël n. 7, a l'é surtì a giugn dlë '77. Peui, na sosta, fin-a a lë dzèmber 1984: i festegioma andoca ij 20 agn da quand che "la vos a l'ha tornà a arviresse". L'ALP a l'ha sò pòst particolar ant la stòria dle gasëtte scrite an piemontèis: da na mira, disoma, "geogràfica", e da na mira literaria. Da na mira geogràfica: për agn e agn, anans ch'a surtèissa l'àutra arvista sorela (a l'ha 'l midem diretor!), TRON E LÓSNA, a l'é stàita solenga ant ël Piemont nòrd-oriental, al servissi, an pì che dla lenga piemontèisa, dij parlé locaj dle provinse 'd Biela, Vërsèj, Noara e dël Verban-Cusio-Òssola. Da na mira literaria, l'ALP, anviarasse tan'me vos dl'arvira sossialista-libertaria, fòra da tut partì, a l'ha mai chità cola stra, slargandse tutun a l'angagi për la difèisa dla mare-tèra (la pachamama dj'amèrico-indian), visadì sla linea ecologista. Un sënté, ël nòss, ch'a l'ha na soa tradission piemontèisa, ch'a s'anviara da la poesìa "giacobin-a" d'Edoard Ignassi Calvo, d'Angel Broferi e seghitand col ëd la Gasëtta 'd Giandoja ma, tutun, dësferensiandse dai lor-là che, annamorà dal pensé giacobin fransèis, a l'han meprisà la coltura popolar, an vardand la pòvra gent mach parèj ëd gusaja ignoranta; ij giacobin a l'han pro pagà soa politica "sitadin-a", përchè soe repùbliche, fondà ant j'agn 1798-1800, anans ëd lassé ël pòst ai colonisador fransèis, a s'ero già stàite amborsà dal fot dij paisan e dij montagnin "anravasì" (cagnin) anvers la borsoasia, ch'a l'avìa pijaje 'l pòst a la nobiltà sensa molé 'd ciucé 'l sangh a la pòvra gent. Belavans, la gàucia italian-a e cola piemontèisa 'dcò, a son nen varìe da la maladia giacobin-a, sèmper an butand an prim pian la virtù dij "sitadin" e an ëtnisend an gnun cont ij "paisan", vardà com ëd "reassionari". Paròle parèj d'urban a l'han un sens positiv, e cole ch'as arferisso a la campagna, tame contadino, villano, bifolco, buzzurro, cafone, burino, a l'han tute un sens dëspresiativ, a l'é tan'me dì "maleducà, ignorant, grossé". Squasi un despresi "rassista" dij borzoé, anvers tut lò ch'a s'arferiss al mond campagnin e viton. E bin, l'ALP a l'ha vorsù pijé da la coltura giacobin-a le ideje 'd la libertà, egualiansa e fradlansa - ch'a son, peui, ëd prinsipi evangélich - ma amborsand ël discrédit për cola coltura popolar, che noi i voroma, nopà, porté a l'onor dël mond. Ij broferian e la Gasëtta 'd Giandoja a volìo dësmerdé la gusaja "educandla", mostrandje ij valor ëd la coltura "scolà"; noi i voroma fé la stra a l'amborson: mostré a la gàucia ch'a venta dëscheurbe ij tesòr ëd la coltura popolar; an efèt, a venta amprende dai campagnin e dai viton, përchè ch'a son nen "ignorant", ma a l'han soa coltura, a conòsso 'd segret pressios, anans ëd tut col d'esse bon a vive dël e con ël pòst, gavand ël profit da la tèra sensa ofendla e dësblela. I soma pro convint che, ancheuj, cand che 'l rubat ës-ciapapere a va spianand la stra al podèj liveleus, tut lòn ch'a fà "diferensa", a peul giuté a resiste, a l'é un contratòssi, tan'me a l'ha mostrane la bela lession pasolinian-a. Për lolì, i perdoma nen l'ocasion për dì nòssa simpatia 'dcò ai Sìngher (e an particolar ai Sinti piemontèis) che, ëd tut, a son coj pì diferent e, për lòn, ij pì meprisà. Arvira, andoca, contra ij pregiudissi e contra la furigada 'd campé giù ij "monument" (sisgnor, chè ij monument a son nen mach le gesie e ij palass dël podèj) dla vita e dël travaj dla pòvra gent, parèj dle ca ovriere, dle cassin-e, grange, fàbriche, atelié... con la fissa 'd tiré ij nòss bej paisòt e nòsse sità 'd marca piemontèisa (con soe veje contrà, ij sò pòrti, soe ale) sël pian ëd tuta na sola granda periferìa, midema e sombra, pien-a 'd tor e 'd palassass, con ëd ciman e 'd godron an leu dj'erbo e dij pra. I savoma pro d'esse pëssià an mes a doi ass (j'italian a dijo: "tra l'ancuso e ël martel"), chè i soma dësferensià da coj dla gàucia, përchè i soma d'autonomista e 'd federalista, për la lenga piemontèisa tan'me për tute le lenghe regionaj (cole che lor, e ij cacam, a ciamo "dialet"), d'erétich e 'd corsar parèj 'd Pasolini; ma soens i l'oma contra fin-a ij piemontesista, përchè ch'i soma nen ëd nassionalista, ma 'd "paisan dël mond", sèmper për la pas, sensa 'd ghignon, frèj dij Sìngher. Com ch'a disìa na vira barba Tòni Bodré, i l'oma vàire patrie: anté ch'i fongoma nòsse rèis, as capiss, ma 'dcò anté ch'i travajoma për vagnesse la mica; e peui cole che minca un ëd noi a l'ha sernusse con grinor: mi, për esempi, i sento mia patria tute le montagne, la Provensa, ij Grison, la Bërtagna, ij pais gaèlich, l'Euskadi, e fin-a 'l Tawantinsuyo dj'Incas, vardé mach! E për ij forosté, i voroma (bele coj ch'a chërdo nen) ëscoté la paròla ' d Nosgnor; a coj ch'a rivo bele-sì për travajé, i voroma dije "ben rivà", an piemontèis, deje na man e testimonié aussì ch'as peul loté për nòssa bela lenga sensa avèj 'l bagagiass ëd la "xenofobìa". L'eva a la cala a l'an-giù, nopà noi i 'ndoma a l'an-sù, tëstass, an serca d'ados, fin ch'i n'avroma la fòrsa. Dontré dosen-e d'agn d'arvira! I soma nen vàire, ma mai restà solengh. Fieuj, fomse cheur. Alégher!