ALP ASSOCIAZIONE LIBER PIEMONT

Lenga piemontèisa e gàucia

Ël prof. Paolo Tosco, diretor ëd l'arvista "è!" sël nùmer 8 a piassa sël sò leturil nòss lìber Lassomse nen tajé la lenga e a sara sò dëscors en disend: "Nò, soens i son nen d'acòrdi. Impossìbil, gnanca për seugn. Ma cost a l'é un dij pì bej piemontèis ch'i l'abia vist da un pess (... Anlora: se i conòsse nen Tavo Burat e ALP (possibil?!?), lesve ës lìber). Se i seve già tut, av ven a taj l'istess për torna gòde e anrabiesse (pì anrabiesse che gòde) ansema a "Sautabachëtte": un che la lenga a l'han nen tajajla. Ma, i n'avèisso, ëd gent parèj". Mersì. I l'oma sèmper pensà che avèj ël rispet dj'aversari, a l'é mej dla làuda dj'amis (con tut ch'i j'oma mai vardò Tosco parèj 'd n'aversari!). Ma vardoma cole ch'a son le rason dël dzacòrdi. A chiel a l'é nen piasuje che col nòss lìber a l'abia interviste e tradussion an italian, e an ciama: "Ma se pròpe ij piemontesista a viro an italian lòn ch'a scrivo... përchè desse da fé a scrive an piemontèis?. I-j rispondoma che i l'heu scrivù an piemontèis përchè i l'heu pensà an mia lenga, e përchè i son convint che an costa lenga as peussa scrive 'd tut, sensa desse da fé a viré, ant la ment, ant una lenga che mia a l'é nen. Ma j'amis Luis Magnani e "Vento", a l'han vorsù cariesse 'l badò 'd viré an italian për fé an manera che 'dcò coj che 'l piemontèis a lo san nen, a peusso capì; donca, për ëslarghé 'l vir dij letor. S'a fussa stàit publicà an Fransa o an Almagna, a sarìa stàit vità an fransèis o an alman. Ma a resta la part piemontèisa , përchè a l'é na testimoniansa genita, e përchè a rispeta l'autor ch'a l'ha pensà e scrivù parèj. L'italian a l'é n'asi për andé fòra dal vir: tut lì. Pacòt e ij Brandé a publicavo soe poesìe e pròse mach an piemontèis, për prinsipi. Giù 'l capel! Ma gnun crìtich "italian" a l'ha fàit lë sfòrs ëd capìje: e parèj an sj'antologìe "nassionaj" ëd la literatura aussidita dialetal, ij Brandé a s'ero mai motivà; sconossù. Ancheuj jë scritor an piemontèis a buto ij sò scrit ëdcò virà an italian: ma lolì a veul pa dì arnonsié a la produssion genita, e fé 'd poesìa mach an italian o ant un-a lenga comsissìa strangera! Peui, ël prof. Tosco a dis: "(ant ës lìber) a-i son tuti ij seugn (le ilusion) ëd cola snistra (cola gàucia, a dirìa Burat) che a l'é mai stofia 'd perde. Na gàucia ch'a dësmentia che l'ideja midema dë snistra an ven dai giacobin e da la Rivolussion Fransèisa, e che la centralisassion lenghìstica (e 'dcò la centralisassion e basta), ël melting-pot, la mes-cia dij pòpoj e tant'àutre còse ch'a-j piaso nen a son pròpi mach dë snistra... " Già che i lo seu pro che 'l giacobinism a l'ha furnì an ëdventanda l'ideja dla centralisassion (e che la gàucia italian-a, comunista, sossialista e radical, a l'é malavia 'd col giacobinism-lì), ma an prinsipi a l'era pa parèj. Da la grand'arvira fransèisa dl'89 a son (torna) dësbandì ij valor ëd libertà, egualiansa (gnun previlegi) e fradlansa, e su col erbo dla libertà a son ëstàit entà ij Dirit ëd l'òm, fortì da l'Organisassion ëd le Nassion Unìe. Përparèj, ëdcò l'arvira russa a l'era anandiasse da l'ideja 'd liberé tute le nassion e le colture crasà da l'imperi dzarista... Già che coj prinsipi dle grande arvire, scasi sùbit a son ëstàit tradì e cangiassi an sò contrari... ant ël massacri. Ma lolì a l'é rivaje fin-a al messagi ëd Giusù-Crist: coj midem ideaj 'd libertà, egualiansa, fradlansa e 'd pas dl'Evangeli, a son ëstàit arversà dai farò cristian, dai massatòj dij pagan, da le crosà, da le guère 'd religion, dal mërcà djë s-ciav, franch da la part ëd coj ch'a pretendìo 'd sesì Nosgnor, an dovrandlo për pontelé 'l podèj. Ma la càusa a l'é nen ëd Nosgnor, ch'a l'é stàit tradì, franch com a l'é nen ëd coj ch'a l'han anandià le arvire grande. Ij prinsipi a resto. S'a fussa ne ëstaje la gàucia, për vàire agn ancora a sarìa staje 'l travaj dle masnà (belavans a-i son ancora 'd bataje da fé për lolì!), ij malavi sensa tua, ij vèj sensa pension, ël travaj 'd 12 ore e fin-a 'd pì, le sofiëtte anté ch'a-i manca 'l pan e le oficine anté ch'a-i manca l'aria, la discriminassion sossial e polìtica dle fomne.